کشاورزان ایران از تأثیر انرژی هستهای بر تولید، اصلاح محصولات و کاهش وابستگی به کود شیمیایی میگویند.
به گزارش خبرگزاری تسنیم از کردستان، کشاورزی ایران در دهههای اخیر با بحرانهای متعددی مواجه بوده است؛ از کمبود آب و خاکهای فرسوده گرفته تا وابستگی شدید به کود و سموم شیمیایی وارداتی. این وضعیت باعث شده که تولیدات کشاورزی با چالشهای جدی مواجه شوند و هزینهها روزبهروز افزایش یابد. در چنین شرایطی، انرژی هستهای و فناوریهای مرتبط میتوانند مسیر جدیدی برای توسعه کشاورزی پایدار ارائه کنند.
در استانهایی مانند کردستان، که کشاورزی سنتی هنوز بخش بزرگی از اقتصاد را تشکیل میدهد، کشاورزان تجربههای متنوعی از استفاده از فناوریهای نوین داشتهاند. محمدرضا حسنی، کشاورز اهل سقز، میگوید: «اگرچه ما سالهاست با کود و سم دست و پنجه نرم میکنیم، ولی تجربه گلخانهای با انرژی پاک هستهای، کیفیت محصولات را افزایش داده و هزینهها را کاهش داده است.»
انرژی هستهای در کشاورزی تنها محدود به تولید برق یا گرما برای گلخانهها نیست. این انرژی با فناوری نوین رادیواکتیو میتواند در اصلاح بذر، کنترل آفات، افزایش ماندگاری محصولات و تولید کودهای هستهای نقش کلیدی داشته باشد.
با این حال، هنوز نگاهها به انرژی هستهای در کشاورزی اغلب محدود به صنایع بزرگ یا صنایع نظامی است و کاربردهای کشاورزی آن چندان شناخته شده نیست. بسیاری از کشاورزان کوچک، حتی در مناطق پیشرفته، اطلاعات کافی از مزایا و خطرات آن ندارند و نهادهای مسئول نیز به طور جدی این فناوری را ترویج نکردهاند.
روایت کشاورزان و تجربه میدانی
حسن کریمی، کشاورز اهل بانه، میگوید: «سال گذشته در یک پروژه پایلوت از کود هستهای استفاده کردیم. محصول گندم ما نسبت به سالهای قبل ۲۰ درصد افزایش داشت و کیفیت دانهها بهتر شد.» او ادامه میدهد: «اولش ترس داشتیم، ولی کارشناسان وزارت جهاد کشاورزی با توضیحات علمی، ما را قانع کردند.»
در واقع، فناوری هستهای در کشاورزی میتواند بهرهوری را افزایش دهد. بر اساس دادههای سازمان انرژی اتمی ایران، استفاده از رادیوایزوتوپها در اصلاح بذر و تولید کودهای هستهای میتواند تا ۱۵-۲۵ درصد راندمان محصولات را بالا ببرد. در کشورهای پیشرفته مانند هند و ژاپن، این فناوری به صورت گسترده در تولید برنج، گندم و سبزیجات استفاده میشود.
زهرا موسوی، کشاورز گلخانهای اهل سنندج، تجربه دیگری دارد: «با استفاده از انرژی هستهای برای تأمین حرارت گلخانه و نور مکمل، توانستیم محصولاتی مثل توت فرنگی و خیار را در زمستان هم تولید کنیم. قبلاً باید گلخانهها با سوخت فسیلی گرم میشد، هزینهها سرسامآور بود و کیفیت هم پایین بود.»
انرژی هستهای در اصلاح و تولید بذر
یکی از مهمترین کاربردهای انرژی هستهای در کشاورزی، اصلاح بذر است. با استفاده از تابشهای کنترلشده، دانشمندان میتوانند جهشهای مفید در ژنوم گیاهان ایجاد کنند و مقاومت آنها را در برابر خشکی، شوری و بیماریها افزایش دهند.
به گفته علیرضا شریفی، محقق بخش کشاورزی هستهای: «با استفاده از رادیواکتیو، بذرهای مقاوم به کمآبی و آفات تولید شدهاند که هم در داخل کشور و هم در کشورهای همسایه تقاضای بالایی دارند. این روش، تولید محصولات با کیفیت و کمهزینه را ممکن میکند و وابستگی به کود و سم شیمیایی را کاهش میدهد.»
در ایران، برنامه اصلاح بذر با انرژی هستهای از دهه ۱۳۷۰ آغاز شده و تاکنون چندین نوع بذر گندم، جو و برنج اصلاحشده به کشاورزان ارائه شده است. بر اساس گزارش سازمان انرژی اتمی، این برنامه توانسته در برخی استانها میزان برداشت را تا ۳۰ درصد افزایش دهد.
کنترل آفات و افزایش ماندگاری محصولات
استفاده از فناوری هستهای برای کنترل آفات، یکی دیگر از کاربردهای مهم این انرژی است. روش «استریلیزاسیون حشرات با اشعه» یا SIT (Sterile Insect Technique) در ایران در حال پیادهسازی است و نتایج اولیه نشان میدهد که جمعیت حشرات مضر در باغات میوه و مزارع کاهش یافته است.
علی امینی، باغدار تولیدکنتده سیب در مریوان، میگوید: «قبل از اجرای این روش، مجبور بودیم هفت تا هشت بار سمپاشی کنیم. بعد از آزمایش پروژه هستهای، سمپاشی به دو بار کاهش پیدا کرد و محصول سالمتر شد.»
این روش علاوه بر کاهش مصرف سموم شیمیایی، سلامت محیط زیست و نیروی انسانی را نیز حفظ میکند. سازمان جهانی غذا و کشاورزی (FAO) تخمین زده است که استفاده از روشهای هستهای برای کنترل آفات میتواند سالانه حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از زیان محصولات کشاورزی جلوگیری کند.
تولید کودهای هستهای و مدیریت خاک
یکی دیگر از کاربردهای نوین انرژی هستهای در کشاورزی، تولید کودهای هستهای و مدیریت دقیق خاک است. این فناوری با اندازهگیریهای رادیواکتیو میتواند میزان عناصر غذایی خاک را دقیقاً مشخص کند و کشاورزان را در استفاده بهینه از کودها هدایت کند.
در نتیجه، مصرف کود شیمیایی کاهش یافته، هزینه تولید پایین میآید و آلودگیهای زیستمحیطی کمتر میشود.
رضا حسینی، کشاورز نمونه گندم در سقز، میگوید: «قبلاً نمیدانستیم خاک ما به چه نوع کود نیاز دارد. با آزمایشهای هستهای، دقیقاً فهمیدیم چه مقدار نیتروژن و فسفر باید استفاده کنیم. محصول بهتر شد و آب و خاک کمتر آسیب دید.»
گلخانههای هستهای و تولید انرژی پاک
انرژی هستهای میتواند مستقیماً در تولید گرما و برق برای گلخانهها مورد استفاده قرار گیرد. این امر امکان تولید محصولات خارج از فصل را فراهم میکند و وابستگی به سوخت فسیلی را کاهش میدهد.
بر اساس مطالعات دانشگاه صنعتی شریف، استفاده از انرژی هستهای در گلخانهها میتواند تا ۳۰ درصد مصرف انرژی سنتی را کاهش دهد و بازدهی تولید محصولات را افزایش دهد.
زهرا موسوی در این باره میگوید: «با استفاده از انرژی هستهای برای گرمایش و نور، توانستیم محصولات با کیفیت صادراتی تولید کنیم و دیگر دغدغه سرمای زمستان نداریم.»
آمار و مقایسه با کشاورزی سنتی
بر اساس دادههای وزارت جهاد کشاورزی و سازمان انرژی اتمی، اصلاح بذر با انرژی هستهای میتواند تا ۳۰ درصد بازده محصولات را افزایش دهد. استفاده از روشهای هستهای برای کنترل آفات، مصرف سموم شیمیایی را تا ۶۰ درصد کاهش میدهد.
تولید گلخانهای با انرژی هستهای میتواند تا ۳۰ درصد هزینههای انرژی را کاهش دهد و محصولات خارج از فصل تولید کند. این اعداد در مقایسه با کشاورزی سنتی نشاندهنده تأثیر مستقیم و مثبت انرژی هستهای در بهبود کیفیت، کاهش هزینه و حفاظت از محیط زیست است.
چالشها و محدودیتها
با وجود این مزایا، کشاورزی هستهای در ایران با چالشهایی مواجه است:
آگاهی پایین کشاورزان: بسیاری از کشاورزان هنوز از کاربردهای انرژی هستهای مطلع نیستند.
کمبود مراکز آموزشی و تحقیقاتی: تعداد مراکز پژوهشی کشاورزی هستهای محدود است و دسترسی به فناوری برای کشاورزان کوچک دشوار است.
محدودیت بودجه و سیاستگذاری: برنامهریزی بلندمدت و سرمایهگذاری کافی برای توسعه کشاورزی هستهای هنوز در بسیاری استانها انجام نشده است.
نگرش جامعه: برخی نگرانیها درباره ایمنی و تابشهای هستهای باعث مقاومت در پذیرش فناوری شده است.
به گزارش تسنیم؛ با توجه به بحرانهای متعدد کشاورزی و مزایای اثباتشده انرژی هستهای، ضروری است که وزارت جهاد کشاورزی، سازمان انرژی اتمی و دانشگاهها برنامههای آموزشی و عملیاتی گستردهتری برای کشاورزان اجرا کنند.
راهکارهای عملی
ایجاد مراکز مشاوره هستهای کشاورزی در تمام استانها. ارائه وام و تسهیلات ویژه برای استفاده از فناوری هستهای در گلخانهها و مزارع اصلاح بذر. تدوین برنامه آموزشی و ترویجی برای کشاورزان سنتی درباره مزایا و ایمنی استفاده از فناوری هستهای. سرمایهگذاری در پژوهشهای کاربردی برای تولید کود و کنترل آفات با انرژی هستهای.
اگر مسئولان ذیربط این گامها را بردارند، ایران میتواند با اتکا به انرژی هستهای، کشاورزی نوین پایدار و اقتصادی ایجاد کند، وابستگی به کود و سم شیمیایی وارداتی را کاهش دهد و تولید محصولات با کیفیت بالا برای مصرف داخلی و صادرات فراهم کند.
همچنین تجربه کشاورزان استان کردستان نشان میدهد که حتی در مناطق سنتی، با آموزش و حمایت مناسب، استفاده از انرژی هستهای میتواند به افزایش درآمد کشاورزان و توسعه اقتصادی مناطق کمک کند.
کشاورزان مطالبه دارند که فناوری هستهای فقط در صنایع بزرگ و برنامههای سیاسی محدود نماند و در خدمت معیشت مردم و امنیت غذایی کشور قرار گیرد.
گزارش از: رامیار غفاری
انتهای پیام/۴۸۱
- نویسنده: تسنیم tasnimnews
