با فرارسیدن ماه مبارک رمضان، دانشگاهها فراتر از محیط آموزشی صرف، تبدیل به فضایی معنوی و گفتوگومحور شدهاند.
به گزارش خبرگزاری تسنیم از زنجان، دانشگاهها بهعنوان کانون تولید علم، اندیشه و تربیت نسل آینده، نقشی تعیینکننده در شکلگیری هویت فرهنگی و اعتقادی جامعه دارند و در شرایطی که جنگ روایتها و جریانهای رسانهای تلاش میکنند ذهن و باور نسل جوان را هدف قرار دهند، تقویت فضای دینی در محیطهای دانشگاهی بیش از هر زمان دیگری ضرورت یافته است. ایجاد بستر گفتوگوهای عقلانی، پاسخگویی به پرسشهای نسل جدید و پیوند میان معنویت و زندگی روزمره دانشجویان، میتواند دانشگاه را به محیطی پویا و امیدآفرین تبدیل کند.
همزمان با فرارسیدن ماه مبارک رمضان، بار دیگر فضای عمومی جامعه رنگوبویی متفاوت به خود میگیرد؛ ماهی که در فرهنگ اسلامی تنها یک دوره زمانی برای انجام مناسک عبادی نیست، بلکه فرصتی برای بازاندیشی در سبک زندگی، بازسازی درونی و تقویت پیوندهای اجتماعی به شمار میرود. در این میان، دانشگاهها بهعنوان کانون تولید علم، اندیشه و تربیت نسل آینده، نقشی فراتر از یک نهاد آموزشی صرف دارند؛ نهادی که میتواند معنویت را در کنار عقلانیت بنشاند و میان رشد علمی و تعالی روحی پیوندی پایدار برقرار کند.
در سالهای اخیر، همزمان با پیچیدهتر شدن زیست دانشجویی و افزایش فشارهای تحصیلی، اقتصادی و اجتماعی، مسئله «آرامش درونی» و «معنا» بیش از گذشته در میان جوانان موضوعیت یافته است. نسل امروز، که با سرعت تحولات فناوری و انبوه اطلاعات مواجه است، پرسشهای جدیتری درباره نسبت دین با زندگی مدرن، کارکرد عبادت در سلامت روان و جایگاه معنویت در مسیر پیشرفت علمی مطرح میکند. از این منظر، ماه رمضان میتواند بستری مناسب برای شکلگیری گفتوگوهای عمیقتر و تجربهای متفاوت از دینداری آگاهانه در محیطهای دانشگاهی باشد.
خبرگزاری خبرگزاری تسنیم در گفتوگویی تفصیلی با حجتالاسلام علی قرهداغی، مسئول دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه زنجان و رئیس استانی دفاتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاههای زنجان به بررسی برنامههای پیشبینیشده برای معنویتر شدن فضای دانشگاهها در ایام ماه مبارک رمضان پرداخته است؛ برنامههایی که بنا دارد فراتر از برگزاری آیینهای مناسبتی، به ایجاد یک «جریان معنوی مستمر» در لایههای مختلف زندگی دانشگاهی بینجامد. تمرکز بر دانشجویان تحصیلات تکمیلی، طراحی نشستهای گفتوگومحور، برگزاری ضیافتهای افطاری ساده با رویکرد فرهنگی، توجه ویژه به انس کاربردی با قرآن کریم و تلاش برای همراهسازی اساتید و کارکنان، از جمله محورهایی است که در این گفتوگو مورد بحث قرار گرفته است.
آنچه این برنامهها را متمایز میکند، تأکید بر عقلانیت، اقناع و گفتوگوی دوطرفه با نسل جدید دانشجویان است؛ نسلی که بیش از هر چیز به دنبال فهم و تجربه زیسته از معنویت است، نه صرفاً شنیدن توصیههای کلی. در این چارچوب، مسئولان فرهنگی دانشگاهها تلاش کردهاند با بهروزرسانی شیوههای ارتباطی، ایجاد فضای پرسشگری آزاد و بهرهگیری از ظرفیتهای حضوری و مجازی، زمینهای فراهم کنند تا رمضان به تجربهای عمیق، آرامشبخش و امیدآفرین برای خانواده دانشگاهی تبدیل شود.
در ادامه، مشروح این گفتوگوی تفصیلی را میخوانید.
تسنیم: با توجه به فرارسیدن ماه مبارک رمضان، چه برنامههایی برای معنویتر شدن فضای دانشگاهها پیشبینی شده است؟
ماه مبارک رمضان صرفاً یک مناسبت عبادی تقویمی نیست؛ بلکه یک «فرصت تمدنی» برای بازسازی درونی انسان و تقویت سرمایه معنوی جامعه است. دانشگاه بهعنوان قلب تپنده اندیشه و محل شکلگیری آینده مدیریتی و علمی کشور، باید از این فرصت بیشترین بهره را ببرد. نگاه ما این است که رمضان در دانشگاه تنها به برگزاری چند مراسم محدود نشود، بلکه به یک «جریان معنوی» تبدیل شود که در لایههای مختلف زندگی دانشگاهی اثر بگذارد.
بر همین اساس تلاش کردهایم فضای دانشگاههای استان هم معنویتر و هم عقلانیتر باشد. تأکید میکنم عقلانیتر؛ زیرا نسل امروز به دنبال فهم است، نه صرفاً شنیدن. برنامههای امسال با تمرکز ویژه بر دانشجویان تحصیلات تکمیلی طراحی شده، چراکه این قشر نقشآفرینان علمی و فکری آینده کشور هستند. البته برای اساتید و کارکنان نیز برنامههای اختصاصی پیشبینی کردهایم تا فضای معنویت محدود به دانشجویان نباشد و کل خانواده دانشگاهی درگیر این حالوهوا شوند.
هدف ما این است که رمضان در دانشگاه، تجربهای از آرامش، گفتوگو، انس با قرآن و همدلی جمعی ایجاد کند؛ فضایی که دانشجو احساس کند دانشگاه فقط محل آموزش تخصصی نیست، بلکه محیطی برای رشد روحی و شخصیتی او نیز هست.
تسنیم: شاخصترین برنامهای که در دانشگاه اجرا خواهد شد چیست؟
یکی از برنامههای محوری و شاخص ما برگزاری «ضیافت افطاری ساده» است که به مدت ۱۰ شب برگزار میشود. فلسفه این برنامه صرفاً اطعام نیست؛ بلکه ایجاد یک فضای جمعی صمیمانه است. در دنیای امروز که بسیاری از روابط انسانی دچار سردی و فاصله شده، سفره افطار میتواند بهانهای برای بازگشت به گفتوگو و همدلی باشد.
پیش از نماز مغرب و عشا، هر شب یک جزء از قرآن کریم تلاوت خواهد شد تا انس مستمر با کلام وحی شکل بگیرد. سپس در قالب طرح «زندگی با آیهها»، تفسیر کوتاه و کاربردی ـ حدود ۱۰ دقیقه ـ از آیات منتخب ارائه میشود. تأکید ما بر کاربردی بودن مفاهیم است؛ یعنی دانشجو احساس کند این آیات میتواند در تصمیمهای روزمره، روابط اجتماعی و حتی مسیر علمی او راهگشا باشد.
پس از آن نماز جماعت اقامه میشود و افطاری ساده توزیع خواهد شد. ساده بودن این افطاری نیز یک پیام فرهنگی دارد؛ ترویج سبک زندگی متعادل و پرهیز از تجملگرایی. در کنار این برنامه، هدایایی با رویکرد معنوی و فرهنگی به قید قرعه اهدا میشود تا انگیزه مشارکت افزایش یابد. مهمتر از همه، ما تلاش میکنیم فضای این برنامه رسمی و خشک نباشد، بلکه دانشجو احساس راحتی و تعلق کند.
تسنیم: آیا برنامههای قرآنی و فرهنگی دیگری نیز در دستور کار دارید؟
بله، برنامههای ما محدود به افطاری نیست. مسابقات قرآنی با محوریت سورههای «منافقون» و «فتح» برگزار خواهد شد. انتخاب این سورهها هدفمند است؛ سوره منافقون درباره صداقت و خلوص در ایمان سخن میگوید و سوره فتح پیام امید، پیروزی و نصرت الهی را منتقل میکند. ما معتقدیم دانشجوی امروز بیش از هر زمان دیگری به امید و صداقت نیاز دارد.
علاوه بر این، نشستهای هماندیشی درباره معنویت در میان نوجوانان و جوانان برگزار میشود. این نشستها حالت یکطرفه ندارد؛ بلکه مبتنی بر پرسش و پاسخ و گفتوگوی آزاد است. بخشی از برنامهها نیز بهصورت مجازی ارائه میشود تا دانشجویانی که امکان حضور فیزیکی ندارند، بتوانند از محتوای آموزشی بهره ببرند.
همچنین دورههای آموزشی معارفی برای اساتید، کارکنان و دانشجویان در دو قالب حضوری و آنلاین طراحی شده است. ما باور داریم اگر اساتید بهعنوان مرجع فکری دانشجویان در این مسیر همراه شوند، اثرگذاری برنامهها چند برابر خواهد شد.
تسنیم: نسل جدید دانشجویان چه پرسشهایی درباره روزه و معنویت مطرح میکنند؟
امروز با نسل «زد» و «آلفا» روبهرو هستیم؛ نسلی که ویژگیهای خاص خود را دارد: سرعت در دریافت اطلاعات، روحیه پرسشگری بالا، حساسیت نسبت به تناقضها و تمایل به گفتوگوی برابر. این نسل کمتر با پاسخهای کلیشهای قانع میشود.
پرسشهایی که مطرح میکنند غالباً درباره فلسفه روزه، کارکرد عبادت در زندگی مدرن، نسبت دین با پیشرفت علمی و حتی چگونگی تجربه شخصی ارتباط با خداوند است. برخی میپرسند روزه چه تأثیری بر سلامت روان دارد؟ چگونه میتوان در کنار فشارهای تحصیلی، معنویت را حفظ کرد؟ این پرسشها نشان میدهد نسل جوان بیتفاوت نیست؛ بلکه به دنبال فهم عمیقتر است.
ما تلاش میکنیم در کرسیهای آزاداندیشی و جلسات گفتوگو، پاسخهایی مستدل و اقناعی ارائه دهیم. معتقدیم زبان ارتباط باید کوتاه، روشن و تعاملی باشد. گفتوگوی دوطرفه جایگزین سخنرانیهای طولانی شده است و این یک تحول مثبت است.
تسنیم: برخی معتقدند نسل جوان از دین فاصله گرفته است، نظر شما چیست؟
من این برداشت را دقیق نمیدانم. اگر به حضور گسترده جوانان در مراسم اعتکاف، هیئات مذهبی و برنامههای دعا نگاه کنیم، میبینیم که علاقهمندی همچنان وجود دارد. آنچه تغییر کرده، «شیوه ارتباط» است، نه اصل علاقه.
نسل جدید انتظار دارد با او گفتوگو شود، نه اینکه صرفاً مورد خطاب قرار گیرد. اگر احساس کند دغدغههایش فهمیده میشود و کسی بدون پیشداوری به حرفهایش گوش میدهد، همراهی خواهد کرد. بنابراین ما باید روشهای تبلیغی خود را بهروز کنیم و از قالبهای رسمی و فاصلهدار فاصله بگیریم.
تسنیم: چگونه میتوان دانشجویان را از انجام تکلیف دینی به تجربه معنوی رساند؟
نخستین گام، ایجاد رابطه صمیمانه است. دینداری زمانی عمیق میشود که از اجبار فاصله بگیرد و به انتخاب آگاهانه تبدیل شود. دانشجو باید احساس کند دین پاسخی برای مسائل واقعی زندگی او دارد؛ از دغدغههای شغلی و تحصیلی گرفته تا روابط خانوادگی و آرامش روانی.
وقتی دین بهعنوان مجموعهای از توصیههای کاربردی برای زندگی معرفی شود، دیگر صرفاً یک «تکلیف» نخواهد بود، بلکه به یک «تجربه زیسته» تبدیل میشود. ما تلاش میکنیم این جامعیت را در برنامههای خود نشان دهیم؛ اینکه معنویت میتواند کیفیت زندگی را ارتقا دهد و به انسان امید و ثبات درونی ببخشد.
تسنیم: چه راهکاری برای مقابله با تبلیغات ضد دینی در میان جوانان پیشنهاد میکنید؟
بهترین راهکار، گفتوگوی مستمر و تبیین صحیح است. بسیاری از شبهات ناشی از برداشتهای ناقص یا اطلاعات نادرست است. اگر فضای پرسشگری آزاد فراهم شود و جوان بداند که میتواند بدون ترس سؤال کند، بسیاری از سوءبرداشتها برطرف خواهد شد.
همچنین باید از ظرفیت رسانههای نوین استفاده کنیم. مدل ارتباط امروز کوتاه، تصویری و تعاملی است. حضور فعال، پاسخگو و صادقانه در این فضاها میتواند اثرگذاری بیشتری نسبت به روشهای سنتی داشته باشد.
تسنیم: هدف نهایی شما از اجرای این برنامهها در ماه رمضان چیست؟
هدف ما تقویت امید، آرامش و معنویت در محیط دانشگاه است. ماه رمضان فرصتی برای بازسازی روحی و تنظیم دوباره زندگی است. اگر بتوانیم حتی در دل یک دانشجو جرقهای از امید، انس با قرآن و احساس ارتباط عمیقتر با خداوند ایجاد کنیم، رسالت خود را انجام دادهایم.
دانشگاه باید کانون امیدآفرینی باشد؛ جایی که علم و ایمان در کنار هم رشد کنند. اگر این دو در تعادل باشند، آیندهای روشنتر برای جامعه رقم خواهد خورد.
انتهای پیام/
- نویسنده: تسنیم tasnimnews
