چگونه هنر سفالگری کلپورگان در روستایی کوچک، میراثی جهانی شده است؟
به گزارش خبرگزاری تسنیم از سراوان، در فاصله ۲۵ کیلومتری شهر سراوان، روستایی قرار دارد که نامش چون پلی معنوی، پیوندی میان گذشتههای دور و امروز ایران برقرار میکند؛ «کلپورگان»؛ روستایی کوچک که بهعنوان تنها موزه زنده سفال در جهان شناخته میشود؛ جایی که هنر سفالگری با همان روشهای باستانی هزاران سال زنده مانده است.
.
سفال کلپورگان نه یک محصول هنری معمولی است، بلکه نسخهای زنده از تاریخ است؛ خطی فرهنگی که از دل نیاکان ما تا امروز با کمترین تغییر حفظ شده است.
کلپورگان روستایی با نامی عجیب و تاریخی
نام کلپورگان از واژهای محلی گرفته شده که به یک گیاه دارویی در منطقه اشاره دارد؛ این روستا با سابقهای دیرینه در فرهنگ بلوچ، بهدلیل هنر سفالگریاش شهرت جهانی یافته است. مردمان این روستا از دیرباز عمدتاً در کشاورزی مشغول بودهاند، اما سفالگری زنان این منطقه بیش از هر بخش دیگر شناخته شده و متمایز شده است.
این سفالها برخلاف نمونههای صنعتی، با مهارت دست و بدون استفاده از چرخ سفالگری یا دستگاههای مدرن ساخته میشوند؛ سنتی که تا هفت هزار سال پیش بازمیگردد.
سفالگری کلپورگان هنر و علم زنانه
یکی از ویژگیهای منحصر بهفرد سفال کلپورگان این است که تمام مراحل ظریف و هنری سفالگری توسط زنان بلوچ انجام میشود. مردان روستا معمولاً نقش پشتیبان دارند؛ از استخراج خاک خاص سفالگری تا آمادهسازی اولیه گل، اما شکلدهی اصلی آثار با سرگرمی و ظرافت زنان است.
این هنر بهصورت سینهبهسینه و شفاهی منتقل میشود؛ مادران هنر را به دختران میآموزند و در هر نسل، این تجربه چند هزار ساله همچنان زنده است.
در اکثر نقاط جهان امروز، سفالگری با چرخ سفالگری یا ماشینآلات انجام میشود، اما در کلپورگان این ابزارها وجود ندارند و هیچگاه وارد نشدهاند. زنان هنرمند این منطقه، با انگشتان دست و ابزارهای ابتدایی گل مرطوب را به شکل ظرفهای گوناگون درمیآورند؛ از کاسه و پارچ تا لیوان و ظروف تزئینی. این روش ساخت که در باستان نیز رایج بوده، امروز در کلپورگان بدون تغییر باقی مانده که خود سندی زنده از تکنیکهای اولیه سفالگری بشر است.
نقشها و طرحهای کلپورگان
یکی از عناصر شاخص سفال کلپورگان، نقوش هندسی سنتی است؛ طرحهایی که یادآور هنر ماقبل تاریخ و باورهای فرهنگی این منطقه هستند. این نقوش نه تنها جنبه تزئینی دارند، بلکه بازتابدهنده داستانها، اعتقادات و نمادهای قومی بلوچستان نیز محسوب میشوند. اهمیت این نقشها وقتی برجستهتر میشود که بدانیم منبع الهام آنها از خاک، طبیعت و محیط زیست بومی است، نه از الگوهای صنعتی و مدرن.
خاک خاص منطقه، ساختار و رنگ ویژهای به سفال میدهد. این خاک که در نزدیکی روستا استخراج میشود، پس از پخت به رنگهایی از قهوهای تا سیاه درمیآید. برای نقشگذاری و تزیین، معمولاً از سنگهای منگنز مانند «تیتوک» استفاده میکنند که اثرات هندسی زیبایی خلق میکند. برخلاف سفالهای لعابدار امروزی، سفال کلپورگان بدون لعاب است و رنگ و زیباییاش از دل همین مواد طبیعی بیرون میآید.
موزه زنده سفال؛ جاذبهای فرهنگی در مسیر جهانی شدن
در سال ۲۰۰۹، در دل روستای کلپورگان موزه زنده سفال تأسیس شد؛ جایی که نه یک اثر خاموش بلکه هنر در حال زندگی و اجرا را میتوان دید. این موزه تنها مکان از نوع خود در جهان است که فرآیند سفالگری سنتی از ابتدا تا انتها در آن دیده میشود. سالانه گردشگران ایرانی و خارجی برای دیدن این هنر به کلپورگان سفر میکنند، که خود فرصتی برای گسترش آگاهی درباره این میراث فرهنگی است.
سفال کلپورگان به نحو قابلتوجهی در سطح جهانی شناخته شده است؛ حتی روستای کلپورگان در فهرست صنایع دستی جهانی از سوی WIPO نیز قرار گرفته است. آذرماه سال ۱۳۹۶ کارشناسان یونسکو راهی این روستا شدند تا ظرفیتهای آن را برای ثبت جهانی ارزیابی کنند که به ثبت جهانی این روستای تاریخی ختم شد.
مستندهای تصویری از کلپورگان نشان میدهند که چگونه زنان در کنار هم با دستان خود به شکلدهی گل میپردازند؛ نمایشی زنده از سنتی که قدمتش به هزاران سال قبل میرسد. این آثار نه تنها در ایران بلکه در جشنوارهها و نمایشگاههای فرهنگی خارج از کشور نیز مورد توجه قرار گرفتهاند.
سفال کلپورگان؛ پیوند بین گذشته و آینده
کسانی که به این روستا سفر کردهاند، همیشه از آمیختگی هنر، تاریخ و زندگی مردم در این منطقه یاد میکنند؛ تجربهای متفاوت از دیدن آثار هنری در موزههای معمولی.
سفال کلپورگان نشان میدهد که چگونه هنرهای دستی میتوانند جریانی زنده و پویا در جامعه بوجود آورند، نه فقط اشیا برای تماشای موزهای. این هنر میتواند به منبع درآمد برای زنان روستایی تبدیل شود و نقش مهمی در توسعه اجتماعی و فرهنگی منطقه داشته باشد. سفال کلپورگان نه فقط میراثی تاریخی که نمادی از مقاومت فرهنگی است؛ هنر کهن و با ارزشی که در برابر زمان تاب آورده است.
انتهای پیام/
- نویسنده: تسنیم tasnimnews
