در جاده‌های مرگ، مقصر اصلی زیر چرخ‌هاست یا پشت فرمان؟پلیس راه به این سئوال پاسخ صریح داد.
به گزارش خبرگزاری تسنیم از زنجان،جاده‌های استان زنجان به عنوان شریان حیاتی اتصال مرکز کشور به استان‌های شمال‌غرب، همواره بستری پرتردد و در عین حال آبستن حوادث تلخ و جبران‌ناپذیر بوده‌اند. سوانحی که در کسری از ثانیه رخ می‌دهند و پشت هر عدد و رقم خشک آماری آنها، سرنوشت خانواده‌هایی نهفته است که با رفتن یک عزیز، وارد زنجیره‌ای بی‌پایان از اندوه و داغداری می‌شوند. این واقعیت تلخ نشان می‌دهد که نگاه به سوانح رانندگی دیگر نباید به عنوان یک اتفاق جاده‌ای صرف باشد، بلکه پای یک بحران جدی اجتماعی در میان است.
بررسی عمیق‌تر وضعیت ترافیکی و سوانح رانندگی در استان زنجان بیانگر آن است که برخلاف تصور عموم، سهم قابل‌توجهی از قربانیان این حوادث را رانندگان و سرنشینان بومی تشکیل می‌دهند. این آمار تأمل‌برانگیز نشان می‌دهد آشنایی با مسیرهای ارتباطی نه‌تنها ضامن امنیت نبوده، بلکه در بسیاری از موارد نوعی اطمینان‌خاطر کاذب و کاهش «احساس خطر» را به دنبال داشته است؛ موضوعی که در کنار رفتارهای پرخطر نظیر سرعت غیرمجاز و عدم توجه به استراحت کافی، جاده‌ها را به قتلگاهی خاموش تبدیل می‌کند.
از سوی دیگر، چالش‌های زیرساختی و موقعیت جغرافیایی و کوهستانی راه‌های استان، اهمیت هوشیاری در رانندگی را دوچندان کرده است. هرچند توسعه راه‌ها و ارتقای نقاط حادثه‌خیز همواره به عنوان مطالبه‌ای عمومی مطرح است، اما واقعیت‌های میدانی گواهی می‌دهند که فناوری‌های نظارتی و حضور فیزیکی پلیس تنها زمانی به کاهش قطعی مرگ‌ومیر منجر می‌شوند که با «مسئولیت‌پذیری اجتماعی» رانندگان و نهادینه‌شدن فرهنگ ترافیک پیوند بخورند.
در بطن این آوردگاه سخت شبانه‌روزی، پلیس راه با مأموریت‌های عملیاتی و سنگین خود نقشی تعیین‌کننده ایفا می‌کند؛ نیروهایی که دور از هیاهوی شهرها و در تاریکی و شرایط دشوار جوی، چراغ‌های گردان خودروهایشان تنها امید و نقطه اتکای امنیت مسافران خسته است. روایاتی از جنس ایستادگی با وجود مصدومیت و تحمل بار روانی ناشی از مشاهده داغ مسافران، چهره‌ای ملموس و فداکارانه از بدنه این مجموعه را به تصویر می‌کشد که هدفی جز حفظ جان شهروندان ندارند.
همزمان با هفته نیروی انتظامی، فرصتی فراهم شد تا وضعیت ایمنی راه‌های استان و چالش‌های ترافیکی را با جناب سرهنگ محمدحسن خلجی، رئیس پلیس راه استان زنجان بررسی کنیم.
مشروح کامل این گفت‌وگو در ادامه می‌آید:
تسنیم: ارقام و آمار سوانح رانندگی در شش‌ماهه نخست امسال چگونه است و در مقایسه با مدت مشابه سال قبل چه روندی دارد؟
سرهنگ خلجی: اجازه بدهید ابتدا اشاره‌ای به سال گذشته داشته باشیم. سال گذشته، استاندار زنجان ورود مستقیمی به حوزه تصادفات داشتند. باید بگویم تصادفات موضوعی است که در حال «کشته دادن» به ماست و همه از مسئول پلیس راه تا مسئولان اداره راه و مردم باید آن را جدی بگیرند. متأسفانه ما با این موضوع خیلی عادی برخورد می‌کنیم. سال گذشته در ایام نوروز، پنجمین استان کاهشی کشور در تلفات رانندگی بودیم که وضعیت بسیار مطلوبی بود و در پایان سال نیز با ۲۰ نفر کاهش کشته (معادل ۷ درصد) یکی از استان‌های موفق بودیم؛ هرچند به زعم من این مقدار هم برای ما کافی نیست.
بر اساس آخرین آماری که از پزشکی قانونی دریافت کردم، در شش‌ماهه نخست امسال ۱۴۲ نفر کشته داشتیم، در حالی که این رقم پارسال ۱۴۸ نفر بود؛ یعنی امسال ۶ نفر کمتر (۴ درصد کاهش) نسبت به مدت مشابه سال گذشته داریم. اما زمانی می‌توانیم بگوییم کاری انجام داده‌ایم و خوشحال باشیم که این کاهش تلفات، «معنادار» باشد. متأسفانه ما به‌طور میانگین در هر ماه ۲۴ یا ۲۵ نفر کشته در سوانح رانندگی داریم که عمده این کشته‌ها نیز بومی هستند.
تسنیم: شما به‌عنوان کارشناس و متولی این حوزه، منتقد وضعیت راه‌ها و خودروهای داخلی هستید؛ اما نقش کلیدی راننده را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
سرهنگ خلجی: در خصوص وضعیت راه‌ها باید بگویم که ما به لحاظ شرایط زیرساختی، واقعاً وضعیت غنی نداریم. با توجه به توپوگرافی منطقه و شرایط موجود، بخش بزرگی از راه‌های ما دوطرفه هستند و جداکننده ندارند. به همین علت، برخوردها معمولاً به‌صورت «شاخ‌به‌شاخ» و رخ‌به‌رخ اتفاق می‌افتد که تصادفات رخ‌به‌رخ، متأسفانه تلفات زیادی به همراه دارد.
تسنیم: زنجان در کریدور ارتباطی مهمی قرار گرفته است؛ این موقعیت جغرافیایی چه تأثیری بر خستگی و خواب‌آلودگی رانندگان عبوری دارد؟
سرهنگ خلجی: زنجان در کریدور اصلی استان‌های شمال‌غربی قرار گرفته است. رانندگانی که از تهران به سمت شمال‌غرب (آذربایجان شرقی و غربی) حرکت می‌کنند یا بالعکس، در محدوده استان ما به نقطه اشباع خستگی می‌رسند. رانندگانی که از سمت تهران می‌آیند، پس از عبور از ترافیک سنگین تهران، کرج و قزوین، وقتی وارد محدوده زنجان می‌شوند، بار ترافیک کاهش می‌یابد و اینجاست که راننده احساس خواب‌آلودگی می‌کند.
متأسفانه پلیس ابزاری برای شناسایی و کنترل این وضعیت ندارد. در حقیقت «خواب» مسئله‌ای است که جایگزینی ندارد؛ راننده‌ای که خوابش می‌آید باید استراحت کند، نه اینکه ادامه مسیر بدهد.
تسنیم: آماری که مطرح کردید مبنی بر اینکه اکثر کشته‌های تصادفات زنجانی هستند، بسیار تأمل‌برانگیز بود. آیا این آمار به رانندگان بومی مربوط میشود؟
سرهنگ خلجی: بله، متأسفانه ۷۰ درصد کشته‌های تصادفات ما بومی هستند؛ یعنی همشهریان خودمان. همین امروز که برای حضور در استودیو می‌آمدم، خبر تصادف منجر به فوت در شهرستان طارم (مسیر شیرین‌سو) را اعلام کردند. در آن ساعت و در آن مسیر، تردد خاصی وجود نداشت و واقعاً نیازی به عجله و شتاب نبود، اما راننده دچار واژگونی شد و جان باخت. این اتفاقات آزاردهنده است. واژگونی‌ها بیشتر به دلیل سرعت بالاست. راننده چون احساس می‌کند از دید پلیس دور است، کمربند را باز می‌کند، با موبایل حرف می‌زند و سرعت را بالا می‌برد؛ این اشتباه بزرگ رانندگی است. احتیاط باید از همان لحظه‌ای که سوئیچ را می‌چرخانیم، آغاز شود. ما حتی تصادفاتی داشتیم که راننده در داخل پارکینگ خانه‌اش، منجر به فوت فرزند خود شده است؛ این‌ها حوادث بسیار دلخراشی هستند.
تسنیم: چرا با وجود آموزش‌ها، برخی رانندگان همچنان رفتارهای پرخطر دارند؟
سرهنگ خلجی: مسئله اصلی این است که ما از خود بنده گرفته تا سایر رانندگان هنوز «احساس خطر» را در رانندگی درک نکرده‌ایم. وقتی خودرو در آزادراه خراب میشود، راننده فقط کاپوت را بالا می‌زند و سرنشینان در حاشیه آزادراه یا اطراف خودرو می‌ایستند و می‌گویند «ماشین خراب شده»؛ این رفتار به شدت خطرناک است.
تسنیم: در صورت بروز خرابی در آزادراه، اقدام صحیح و قانونی چیست؟
سرهنگ خلجی: قانون‌گذار توقف در آزادراه را ممنوع کرده است. من همواره به همکارانم تأکید می‌کنم که توقف‌های حاشیه آزادراه را جدی بگیرند. وظیفه راننده این است که به محض خرابی، سرنشینان را از منطقه خطر دور کرده و کاملاً به بیرون از آزادراه هدایت کند.
تسنیم: چرا بر فاصله ۱۵۰ متری برای قرار دادن مثلث خطر تأکید می‌کنید؟
سرهنگ خلجی: در آزادراه اصل بر حرکت با سرعت بالاست و راننده عبوری حق دارد با سرعت بالا حرکت کند. وقتی مثلث خطر را در فاصله ۱۵۰ متری مستقر می‌کنیم، راننده‌ای که از عقب می‌آید فرصت دارد آن را ببیند و عکس‌العمل نشان دهد. اما اگر همین مثلث را در فاصله ۳۰ متری بگذارید، دیگر فایده‌ای ندارد و تصادف در آن شرایط قطعی است. بنابراین، رعایت این فاصله ایمنی ۱۵۰ متری برای پیشگیری از حوادث ثانویه حیاتی است.
سرهنگ خلجی: من خودم منتقد وضعیت صنعت خودرو هستم و منتقد وضعیت جاده‌هایمان نیز هستم، اما واقعیت این است که حتی اگر از امروز بخواهیم تمام نواقص راه‌ها را برطرف کنیم، زمان‌بر خواهد بود. «شاه‌کلید رانندگی، دست راننده است.» اجازه بدهید با یک مثال توضیح بدهم: محور ارمغان‌خانه؛ من هزار ایراد به طرح هندسی این راه دارم، اما چرا باید ساعت یک شب که تنها دو دستگاه خودرو در آن محور تردد می‌کردند، به‌شدت شاخ‌به‌شاخ برخورد کنند و منجر به فوت دو نفر شود؟ شاید مشکل همان راه بوده باشد، اما ببینید؛ من مشکل راه را آنجا قبول کردم و می‌گویم که هست، ولی وقتی به شما هشدار می‌دهم که «در این مسیر، اینجا خطرناک است و آنجا خطرناک است»، یعنی هشدار امنیت معبر داده‌ام؛ اگر راننده واقعاً دقت کند، می‌تواند از همان معبر به سلامت عبور کند. این حرف من ناشی وجود مشکلات در راه‌ها نیست؛ من منتقد جدی این حوزه هستم و واقعاً محورهای ارمغان‌خانه، قیدار و ابهر ما جواب‌گوی این حجم از تردد نیستند.
تسنیم: شما به‌عنوان کارشناسی که خودتان منتقد وضعیت راه‌ها هستید، فکر می‌کنید بهسازی این مسیرها پروژه‌ای عظیم است؛ اما از آن سو، خانواده‌ای که عزیزش را در این محورها از دست داده، آیا این توجیه را می‌پذیرد که مشکل از راه بوده؟
سرهنگ خلجی: ما به‌عنوان کارشناس، مشکل راه را می‌پذیریم و سال‌های بسیار زیادی است در مورد آن صحبت می‌کنیم. اما می‌خواهم نکته‌ای را عرض کنم: در محوری که بررسی کردیم، دقیقاً در نقطه‌ای که تصادف حادث شده، راه مشکل واقعی نداشته است و یک راننده متعارف می‌توانست از آن نقطه به سلامت عبور کند.
ما همیشه با دوستان انتظامی این بحث را داریم که اگر یک سرقت از شما صورت بگیرد، امروز یا فردا می‌توانید وقت بگذارید و سارق را کشف کنید؛ اما در تصادفات، وقتی کسی فوت می‌کند دیگر همه‌چیز تمام است. یعنی «راننده نباید اشتباه کند»، علیرغم تمام مشکلاتی که در مسیر وجود دارد.
تسنیم: اقدامات دستگاه‌های اجرایی برای رفع نقاط حادثه‌خیز به چه شکل دنبال میشود؟
سرهنگ خلجی: حدود ۲۰ روز پیش، شورای راهبری تصادفات استان با حضور استاندار و تمامی مدیران مرتبط با این حوزه برگزار شد که در آن ۴۸ نقطه حادثه‌ساز شناسایی شد و به دستور استاندار، اداره راه نیز موظف به اجرای اصلاحات این نقاط شد. حرف من این است: اگر اصلاح محور ارمغان‌خانه از امروز شروع شود، قطعاً زمان‌بر خواهد بود؛ آیا ما باید در این فاصله باز هم کشته بدهیم؟ می‌توانستیم در همان نقطه، این کشته را نداشته باشیم. چون متأسفانه ما «احساس خطر» را در رانندگی نداریم. اگر احساس خطر داشتیم، چرا باید راننده‌ای در پارکینگ منزل خودش فرزند خودش را زیر بگیرد؟
تسنیم: در روزهای گذشته نیز تصادفات مشابهی در محور ارمغان‌خانه رخ داده است؟
سرهنگ خلجی: بله، امسال و در هفته‌های اخیر، تصادفات مشابهی در این محور رخ داده است. حدود یک هفته پیش، دقیقاً ساعت یک شب که تردد آنچنانی در مسیر وجود نداشت (برخلاف ساعات روز که اهالی روستاها تردد دارند)، دو خودرو به‌شدت شاخ‌به‌شاخ برخورد کردند و دو نفر فوت کردند. به عنوان پلیس و از منظر کارشناسی، وقتی در ساعاتی از شبانه‌روز تردد وجود ندارد، طبیعتاً تیم‌های گشت را به سمت آزادراه‌ها هدایت می‌کنیم که تردد در آنها تا صبح ادامه دارد و بتوانند امدادرسانی کنند.
تسنیم: اعمال قانون پلیس راه در استان بیشتر بر کدام دسته از تخلفات متمرکز است؟
سرهنگ خلجی: تخلفات را به دو دسته تقسیم می‌کنیم. دسته نخست «تخلفات حادثه‌ساز» شامل سرعت غیرمجاز، سبقت غیرمجاز، انحراف و تجاوز به چپ و استفاده از تلفن همراه است. دسته دوم سایر تخلفات هستند. تلاش ما این است که وزن و حجم اعمال قانون بر تخلفات حادثه‌ساز باشد؛ چرا که این تخلفات، مستقیماً عامل وقوع تصادفات هستند.
تسنیم: در حوزه آموزش و فرهنگ‌سازی ترافیکی چه اقداماتی انجام شده است؟
سرهنگ خلجی: شاید به یاد داشته باشند که شهریور ماه پارسال ۴۷ نفر کشته در استان داشتیم؛ به‌طوری که آمار کشته‌های ما تقریباً برابر اصفهان بود. امسال، پیش از فرا رسیدن شهریور، یک برنامه فرهنگی را با چند کانال پرمخاطب اجرا کردیم؛ به همان زبان محلی و آذری خودمان، بدون نکات فنی و به‌صورت خودمانی با مردم سخن گفتیم. همچنین از ظرفیت پهپادی فرمانده انتظامی استان زنجان استفاده کردیم. آماری که امروز دریافت کردم نشان می‌دهد این رقم از ۴۷ نفر پارسال به ۲۹ نفر امسال رسیده است؛ یعنی خدا را شکر در شهریور ماه موفق بودیم.
من هر روز صبح که برای مأموریت بیرون می‌روم، با این نیت نمی‌روم که جریمه بنویسم؛ به این نیت می‌روم که پیشگیری از تصادف داشته باشم. چون مردم عزیز وقتی در جاده با صحنه تصادف مواجه می‌شوند، پنج دقیقه توقف می‌کنند و می‌روند؛ اما من درد خانواده‌هایی را می‌بینم که برای کروکی و پرونده‌های قانونی به ما مراجعه می‌کنند، اعتراضاتی دارند و غم و اندوه سلسله گریه‌کنندگانی که برای جان‌باختگان تصادفات عزادارند، دیده میشود. یک نفر که فوت می‌کند.
تسنیم: اشاره کردید که تصادفات تنها محدود به فرد جان‌باخته نیست؛ این ابعاد انسانی چگونه در بدنه پلیس راه درک میشود؟
سرهنگ خلجی: فردی که در تصادف فوت می‌کند، دارای خانواده، اقوام، دوستان و آشنایان است و در واقع یک «سلسله از گریه‌کنندگان و غمگین‌ها» برای او وجود دارد. ما این واقعیت را با پوست و خون خود حس می‌کنیم. به همین دلیل، یکی از اقدامات ما تولید محتوا برای شبکه‌های اجتماعی است؛ معاونت فرهنگی فرماندهی انتظامی استان زنجان در زمان‌های اجرای طرح‌های ویژه، برنامه‌هایی تولید و پخش می‌کند. حتی در صدا و سیما و بخش خبری ۲۰، من همیشه حضور دارم تا این مسائل را تبیین کنم. فرماندهی انتظامی استان زنجان دغدغه بسیار جدی در این حوزه دارد. ایشان شخصاً پیگیر علل فوت افراد هستند؛ بارها شده در میانه هزاران مشغله کاری، با من تماس می‌گیرند که «چرا این فرد فوت کرد؟». وقتی پاسخ می‌دهم، دغدغه و ناراحتی ایشان برای من کاملاً مشهود است؛ سردار واقعاً از اتفاقات تلخ اعصابش به هم می‌ریزد. این دغدغه در سطح فرماندهی کل وجود دارد و ما هم تمام توان خود را به کار می‌بندیم. پلیس راه، یک پلیس «عملیاتی» است؛ برخلاف پلیس راهور، ما خدمات اداری مثل صدور گواهینامه یا شماره‌گذاری نداریم و کار ما صرفاً مقابله با کسانی است که امنیت جانی و ترافیکی مردم را به خطر می‌اندازند.
تسنیم: دوربین‌های نظارتی و حضور پلیس چقدر در پیشگیری از سوانح در محورهای مواصلاتی استان مؤثر بوده است؟
سرهنگ خلجی: بیایید یک نمونه ملموس را بررسی کنیم؛ اعمال قانون بخشی از کار ماست. من قبلاً در راهنمایی و رانندگی بودم؛ وقتی از کمربندی شمالی زنجان حرکت می‌کردم، علیرغم اینکه خودم رعایت می‌کردم، اما از راننده مقابل و پشت‌سری اطمینان نداشتم و احساس خطر می‌کردم. اکنون امنیت ترافیکی در کمربندی شمالی به برکت دوربین‌ها تأمین شده و هر شهروند زنجانی می‌تواند به این موضوع شهادت دهد. ما سیستم ثبت سرعت لحظه‌ای و متوسط را داریم. از دوربین یک که عبور می‌کنند، باید در زمان مشخصی به دوربین دو برسند. برخی دوستان در نزدیکی دوربین سرعت را کم می‌کنند و پس از عبور دوباره سرعت می‌گیرند؛ دوربین دوم این موارد را ثبت و اعمال قانون می‌کند. اما ایده‌آل ما این است که راننده «مسئولیت اجتماعی» داشته باشد. من به‌صورت میدانی با برخی رانندگان صحبت می‌کنم؛ مثلاً به راننده‌ای که تصادف کرده می‌گویم چه لزومی داشت در آن شرایط ادامه بدهی؟ به این فکر کن که در یک لحظه همه‌چیز تمام شد. باور کنید بنده خدایی بود که ساعت ۱۰ شب از مازندران حرکت کرده بود و یک‌سره رانندگی کرده بود؛ ساعت ۷ صبح در شهرستان خدابنده دچار حادثه شد، خوابش برد و تمام خانواده‌اش را از دست داد. این سؤالی است که همه ما باید جواب بدهیم.
تسنیم: در پایان، اگر صحبتی با مردم و نکته‌ای درباره فداکاری همکارانتان دارید، بفرمایید.
سرهنگ خلجی: اجازه بدهید خاطره‌ای بگویم. یکی از همکاران عزیز من در یک شب واقعاً طوفانی، با وجود اینکه خودروی گشت دچار حادثه شده بود و دست خودش هم شکسته بود، محل حادثه را ترک نکرد. به محض اینکه من رسیدم، خیالش راحت شد و از هوش رفت. ما ایشان را به بیمارستان منتقل کردیم. دکتر گفت باید استراحت کند، اما با وجود آن وضعیت، به سر کار بازگشت. پلیس راه شاید در داخل شهر کمتر دیده شود، اما این نیروها گمنام در تلاش‌اند. در تاریکی شب، تنها روشنایی که جاده را می‌شکافد، چراغ‌های گردون پلیس راه است که به مسافران امنیت می‌دهد.
نکته پایانی من خطاب به همشهریان عزیزم این است: تصادفات ما زیاد است؛ خواهش می‌کنم مراقب خودمان و خانواده‌هایمان باشیم. تصادف «قابل پیش‌بینی» و «قابل پیشگیری» است و «قضا و قدر الهی» نیست. بیایید دست به دست هم بدهیم تا در جاده‌های استان تصادفی رخ ندهد.
انتهای پیام/
- نویسنده: تسنیم tasnimnews
