بازگشت به سطح اول پیشگیری، تنها راه جلوگیری از اتلاف منابع و حفظ نیروی کارآمد در چرخه اقتصادی کشور است.
به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، نظام سلامت ایران در سالهای اخیر با چالشهای ساختاری و بودجهای بیسابقهای دست و پنجه نرم میکند؛ چالشهایی که از یک سو ریشه در اولویتبندیهای نادرست مدیریتی و از سوی دیگر در نادیده گرفتن جایگاه پیشگیری دارد. در حالی که پروژههای بیمارستانمحور بخش بزرگی از منابع کشور را میبلعند، زیرساختهای حیاتی مانند خانههای بهداشت و طرح پزشک خانواده در سایه غفلت قرار گرفتهاند.
در همین راستا خبرنگار تسنیم در گفتوگو با احمد آریایینژاد نماینده مردم شهرستان ملایر در مجلس شورای اسلامی و عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس به بررسی دقیق ریشههای بحران در بخش بهداشت و درمان، نقد طرح تحول سلامت و وضعیت معیشتی کادر درمان پرداختهاست که در ادامه میخوانید.
تسنیم: مهمترین اولویت برنامه های شما برای حل مشکلات حوزه سلامت در مجلس شورای اسلامی چیست؟
آریایینژاد: در تمامی مسائل، بهویژه در موضوعات بهداشت و درمان، اولویت اصلی تقدم پیشگیری بر درمان است. در علم پزشکی سه سطح تعریف میشود: سطح اول زمانی است که بیماری هنوز ایجاد نشده؛ در سطح دوم بیماری عارض شده اما با درمان، فرد به سلامت کامل بازمیگردد؛ اما در سطح سوم، بیماری اثر ماندگار میگذارد و تبعات آن برگشتپذیر نیست مانند کسی که بینایی خود را از دست میدهد و وارد مرحله بازتوانی میشود.
هرچه از سطح اول به سمت سطح سوم حرکت کنیم، هزینهها و دردسرها بیشتر میشود. عقل سلیم حکم میکند که سلامت را حفظ و از بیماری پیشگیری کنیم. برای این منظور، سبک زندگی باید تغییر کند و آموزشهای لازم به مردم داده شود. رکن اصلی این آموزشها در خانههای بهداشت شهری و روستایی است، اما متأسفانه اکنون این مراکز یکی پس از دیگری در حال تعطیل شدن هستند؛ نیروها بازنشسته میشوند و جایگزینی برای آنها نمیآید و تجهیزات کافی نیز ندارند.
.
در نتیجهی تضعیف پیشگیری، نیاز به بیمارستان و پزشک متخصص افزایش مییابد. از سوی دیگر چون تولید ثروت یا منابع کافی نیست، نمیتوان حقوق و مزایای کافی به پزشک پرداخت کرد؛ لذا پزشک یا مجبور به تغییر شغل میشود، یا به زیرمیزی روی میآورد و یا از کشور خارج میشود. آیا این همه دردسر میارزد؟ ما باید به دنبال پیشگیری برویم، اما متأسفانه از این مسئله غافلیم. پیشگیری و سیستماتیک کردن خدمات، موجب صرفهجویی عظیمی در مخارج میشود. کسی که دچار سکته مغزی شده یا به دلیل دیابت نابینا شده و کلیهاش از کار افتاده، با کدام هزینه قابل درمان کامل است؟ دیگر نمیشود کاری کرد، اما خانوادهها به دلیل پیوندهای عاطفی، تمام زندگی خود را میفروشند تا صرف هزینه درمان عزیزانشان (مثلاً بیماران سرطانی) کنند، در حالی که میدانیم راه درمان در این مراحل بسیار سخت است.
اولویت من و همه باید این باشد: تقدم “پیشگیری”. جملهای طلایی وجود دارد که من همهجا میگویم، درمان، چاه ویلی است که هرگز پر نخواهد شد. درمان حتی قویترین اقتصادهای دنیا را هم به زمین میزند. کسی که سیگار میکشد، اگر به این رفتار ادامه دهد، در نهایت سرطان او را مجبور به ترک میکند؛ این راهِ درمان به بنبست میرسد.
ما باید نیاز به درمان را از طریق پیشگیری کم کنیم. هرچه از پیشگیری چشم بپوشیم و فقط به دنبال درمان باشیم، نه تنها زنگ خطر به صدا در میآید، بلکه خودِ خطر ایجاد میشود و دیگر نمیتوانیم پاسخگوی مشکلات خانوادهها باشیم.
تسنیم: به نظر شما بزرگترین چالش پیش روی نظام سلامت کشور در حال حاضر چیست؟
آریایینژاد: بزرگترین چالش، بودجه است که پوست مملکت را میکند و نظام و کشور را با دشواری جدی مواجه میکند. علت این بحران، در پیش گرفتن راه غلط است. اگر مسیر را اشتباه بروید، به مقصد نمیرسید. کارشناسان هشدار میدهند اما گوش شنوایی نیست. ساختن مدامِ بیمارستان راهکار اصلی نیست؛ اگر من بگویم به «خانههای بهداشت» رسیدگی کنید، شاید برخی تصور کنند کاری انجام نشده است، اما آگاهان جامعه باید به مردم آگاهی بدهند تا بدانند چه مطالبهای باید از نماینده و مسئولان دولتی خود داشته باشند. اولویت اصلی باید تقویت زیرساختهای پیشگیری و خانههای بهداشت باشد.
واکاوی چالشهای طرح تحول سلامت و نظام ارجاع
تسنیم: نظر شما درمورد طرح تحول سلامت چیست؟
آریایینژاد: در مورد طرح تحول سلامت، من معتقدم وقتی تمرکز فقط بر بخش درمان باشد، منابع هدر میرود. در مجلس نهم برای این طرح کمکهایی صورت گرفت که بنده، مسعودپزشکیان و علیرضا مرندی با آن مخالف بودیم؛ اما در صحن علنی رأی آورد و اجرا شد. اگر این طرح درست بود، چرا حتی کسانی که در بخش درمان بودند گفتند این کار خطاست؟ خطای این مسیر ثابت شده است و من نمیدانم چطور میخواهند از آن دفاع کنند.
حرف من این است که تنها راه نجات، سیستم ارجاع و پزشک خانواده به معنای عملی و نه شعاری و همچنین تقدم پیشگیری بر درمان است. راه دیگری وجود ندارد. در حال حاضر سهم عمدهای از بودجه به درمان اختصاص یافته است. وقتی در مجلس میپرسیم سهم پیشگیری چقدر است، کسی درصد دقیقی نمیگوید؛ یا نمیدانند یا نمیخواهند بگویند. ما دچار مدیریت وضعیت شدهایم؛ به تعبیری تنها میخواهیم امشب را به صبح برسانیم و بگوییم تا فردا خدا کریم است.باید مطالعه کرد که کشورهای دیگر با چالشهای درمان چه میکنند.
تسنیم: چرا بر این باورید که تمرکز بر درمان به جای پیشگیری، به اقتصاد کلان کشور ضربه میزند؟
آریایینژاد: فرض کنید که بنده پزشک نیستم، اما به هزار دلیل میگویم پیشگیری بهتر از درمان است. درآمدی که در کشور داریم، کفاف هزینههای سنگین درمان را نمیدهد. وقتی بودجه کم میآید، پول چاپ میکنند و این باعث تورم میشود. با این کار به تولیدکننده ضربه میزنیم؛ در حالی که واسطهها و دلالها بدون زحمت، درآمدی بیشتر از تولیدکننده دارند. این تورم از جیب مردم میرود.
باید مدیریت به گونهای باشد که مردم مریض نشوند و اگر شدند، زود خوب شوند تا نیروی کار از جامعه گرفته نشود. برای مثال، با جانبازی دیدار داشتم که به دلیل کهولت سن دیگر توان کار ندارد؛ او هزینههای زندگیاش را از کجا تأمین کند؟ در جامعه معلولان، بیماران مزمن، سالمندان و کمپهای ترک اعتیاد را داریم که دولت باید برای آنها هزینه کند. این بودجه باید از تولید به دست بیاید، اما تولید ضعیف است. در این میان، عده کمی از بالا رفتن قیمت ارز و مسائل دیگر سودهای کلان میبرند و زندگی خوشی دارند، در حالی که این وضعیت مملکت را از پای درآورده است.
.
تسنیم: راهکار نهایی شما برای برونرفت از این بنبست هزینهها در نظام سلامت چیست؟
آریایینژاد: راهکار، بازگشت به مسیر درست و توجه به حرف کارشناسان است. نباید اجازه داد منابع کشور در چاه ویل درمان بلعیده شود. باید از طریق سیستم ارجاع و تقویت تولید ملی، بار هزینهها را کم کرد تا دولت توان حمایت از اقشار آسیبپذیر مثل سالمندان و معلولان را داشته باشد، نه اینکه با مدیریت روزمره و چاپ پول، تورم را به مردم تحمیل کند.
بررسی وضعیت نیروی انسانی و ساختار مدیریتی نظام سلامت
تسنیم: وضعیت فعلی فشار کاری بر کادر درمان و چالشهای استخدامی این حوزه را چگونه ارزیابی میکنید؟
آریایینژاد: در حال حاضر نیروهای درمانی به شدت و به صورت تماموقت در حال مدیریت شیفتهای کاری هستند. وضعیت آموزش و استخدام دچار مشکل است؛ چون بودجه کافی برای استخدام نیروی جدید وجود ندارد، مجبور هستند نیروهای بازنشسته را نگه دارند. از طرفی، پاداش بازنشستگی آنها را هم ندارند که پرداخت کنند.
فشار کار به حدی است که جایی که نیاز به هشت نفر نیرو دارد، با چهار نفر اداره میشود. این فشار ممکن است مدتی تحمل شود، اما در نهایت این دمل چرکی یکجا سر باز میکند و کیفیت کار به شدت افت میکند. برای مثال، کسی که شبنخوابی دارد باید استراحت کند؛ بنده وقتی به خاطر شبنخوابی ناچار به رانندگی هستم مجبورم با خوردن تنقلات خودم را بیدار نگه دارم. حال تصور کنید نیرویی که در بیمارستان شیفت مستمر دارد، چقدر میتواند بدون استراحت طاقت بیاورد؟ انگیزه نیروها با این وضعیت از بین میرود.
تسنیم: در مورد ورود نیروهای شرکتی و حجمی به بیمارستانها برای کم شدن فشار کاری، چه دیدگاهی دارید؟
آریایینژاد: ورود نیروهای حجمی از طریق شرکتها به بیمارستانها اجرا شد که تا حدی کمککننده بود، اما مشکل بزرگ پارتیبازی و عدم تخصص در این فرآیند است. بدبختی ما این است که در برخی جایگاهها صلاحیت افراد نادیده گرفته میشود. به جای اینکه فرد عالم و متخصص به کار گرفته شود، بر اساس روابط، نزدیکی در زمان انتخابات یا وابستگی حزبی، افراد فاقد صلاحیت جایگزین افراد کارشناس میشوند. این رفتار باعث سرخوردگی نیروی متخصص میشود و آنها دیگر جلو نمیآیند. اگر این رفتارها را اصلاح کنیم، امید به بهبود هست.
تسنیم: با توجه به اینکه بسیاری از مدیران درمان خود از صنف پزشکان هستند، نظر شما در مورد عدالت بین صنوف مختلف پزشک، پرستار وبهیار چیست؟
آریایینژاد: اعتقاد من بر این است که هر مجموعهای باید دانشسالار شود. مدیریت نباید با گرایشهای صنفی قبضه شود. تعهد و دانش باید ملاک باشد، نه صنف خاص. اگر مدیری جامعهنگر، عالم به کار و عادل باشد که هوای همه را داشته باشد، دست او را میبوسیم؛ اما اگر مدیری فقط هوای همصنفان خود مثلاً پزشکان عمومی را داشته باشد و حقوق پرستاران یا سایر متخصصان را نادیده بگیرد، این یک خطای بزرگ است.
من از یک فرمان نظامی مطلبی آموختم که با آن میتوان کشور را آباد کرد و آن این است: همه به جای خود. اگر هر کس در جایگاه تخصصی خودش قرار بگیرد و عدالت رعایت شود، مشکلات حل خواهد شد.
.
مصاحبه از: ملیکا قانعی
انتهای پیام/
- نویسنده: تسنیم tasnimnews
